Podejmując temat Powstania styczniowego, przed oczami zawsze mam scenę z Żeromskiego w Rozdzióbią nas kruki, wrony,
kiedy to chłop z pobliskiej wsi okrada zabiedzone zwłoki Boryckiego
vel. Winrycha - ściąga z umarlaka rozwalone buty, brudne onuce, kufajkę,
wyprzęga wóz z przewożoną przez powstańca bronią i zabiera na własny
użytek. Chłop ten jest szczęśliwy, że w końcu wreszcie i jemu, dzięki
Boskiej pomocy, coś od życia skapnęło: Tak bez wiedzy i woli
zemściwszy się za tylowieczne niewolnictwo, za szerzenie ciemnoty, za
wyzysk, za hańbę i za cierpienie ludu, szedł ku domowi z odkrytą głową i
z modlitwą na ustach. Dziwnie rzewna radość zstępowała do jego duszy i
ubierała mu cały widnokrąg, cały zakres umysłowego objęcia, całą ziemię
barwami cudnie pięknymi. Głęboko, prawdziwie z całej duszy wielbił Boga
za to, że w bezgranicznym miłosierdziu swoim zesłał mu tyle żelastwa i
rzemienia.
